Het project Atlas Residentiële Voorzieningen richt zich op de gehele breedte van de residentiële verslavingszorg. Dat wil zeggen op alle afdelingen / programma’s / zorgproducten waarbij sprake is van 24-uurs zorg voor verslaafde patiënten. De verslavingszorg was lange tijd georganiseerd naar het type zorginstelling, bijvoorbeeld alleen ambulante of alleen intramurale zorg. Tegenwoordig bieden de instellingen zowel ambulante, semimurale als intramurale verslavingszorg. Daarnaast is er in een aantal regio’s sprake van integratie van de GGZ en de verslavingszorg. In Nederland worden er op het gebied van de verslavingszorg momenteel 12 werkgebieden onderscheiden. De residentiële voorzieningen beslaan de afgelopen jaren zo’n 4-6% van het totale zorgaanbod. Het aanbod van interventies in de verslavingszorg is zeer divers.
De residentiële voorzieningen in de verslavingszorg vormen een lappendeken, waarbij “weinig duidelijk is over de doelstellingen, indicatiecriteria en methodieken van de verschillende afdelingen” [Damen et al, 2006]. De geconstateerde heterogeniteit geldt zowel binnen een type voorziening, als tussen de voorzieningen onderling en komt ook bij de monitor-projecten van het Nispa tot uiting. De diversiteit betreft de residentiële zorg in al haar facetten, van organisatiefactoren [aantal bedden, duur programma, bedbezetting; teamsamenstelling e.d.] tot visie op behandeling en programma-inhoud. De huidige heterogeniteit, en vooral het gebrek aan transparantie in het aanbod, leidt ook tot verminderde efficiëntie en effectiviteit van de zorg. In 2000 werd 49% van het budget voor de verslavingszorg gespendeerd aan residentiële zorg.