Naar aanleiding van het toenemende aantal patiënten met GHB verslaving dat zich meldde voor behandeling en detoxificatie, is een aantal jaren geleden binnen Novadic-Kentron besloten een GHB detoxificatie protocol te ontwikkelen waarbij patiënten in de kliniek afbouwen op basis van medicinale GHB.
Het uiteindelijke protocol is gebaseerd op 2 jaar klinische ervaring met en hanteert een andere aanpak dan de meest voorkomende afbouw op basis van hoge doses benzodiazepinen [diazepam of lorazepam]. Hiervoor is gekozen omdat de oude aanpak niet alleen het risico op ademhalingsdepressie substantieel verhoogt, maar ook vaak resulteert in het moeten verlenen van behandeling op intensive care afdelingen vanwege acute psychiatrische symptomen die niet reageren op gangbare behandelingen. De laatste drie jaar is er een toename van het aantal patiënten dat zich meldt bij de verslavingszorg met de vraag om onder medische begeleiding te stoppen met het gebruik van GHB.
Het project Resultaten Scoren van GGZ Nederland heeft subsidie toegekend voor twee jaren aan dit GHB Monitor project waarbij zeven verslavingszorginstellingen overeenkomen samen te werken om te komen tot een practice-based richtlijn voor GHB detoxificatie en het implementeren van genoemd protocol in de instellingen.
GHB (hydroxyboterzuur) is een stof die van nature in het menselijk lichaam voorkomt. In 1961 werd 4-hydroxybutaanzuur in het laboratorium gesynthetiseerd. Eerst als slaapmiddel en anestheticum, later werd het voornamelijk gebruikt als partydrug. In kleine hoeveelheden geeft GHB een ontspannen, vredig gevoel en kan het seksueel stimulerend werken. Bij hogere doseringen van GHB kunnen misselijkheid en duizeligheid optreden en kan dit middel leiden tot een comateuze slaap. In deze toestand is een gebruiker kwetsbaar. Bij het wakker worden is men vaak erg alert en soms agressief. Anders dan vaak werd aangenomen kan GHB-gebruik tot verslaving leiden(1, 2). Verslaving treedt op na frequent gebruik, meerdere malen per dag. Pogingen te stoppen leiden vaak tot complexe somatische en psychiatrische stoornissen die niet zelden opname op een intensive care unit van een algemeen ziekenhuis noodzakelijk maken.
In Novadic-Kentron is de laatste jaren de afbouw gerealiseerd met farmaceutische GHB. Het daartoe opgestelde GHB Detoxificatie protocol beschrijft de medicinale GHB behandeling van de heftigste ontwenningsverschijnselen in een klinische setting. De patiënt wordt in de eerste fase ingesteld op farmaceutisch GHB (de titratiefase), waarna in de tweede fase de patiënt gradueel afbouwt (tapering) tot er geen GHB meer verstrekt wordt en de patiënt ontslagen kan worden uit de detoxificatie afdeling en verder behandeld kan worden (DeTiTap®). Om het experimentele detoxificatieprotocol te evalueren, is eerder een pilotstudie opgezet en uitgevoerd (8). In 2008 en 2009 zijn ruim 80 patiënten volgens dit protocol behandeld. Dit protocol is beschikbaar voor toepassing in alle deelnemende instellingen. Daarnaast wordt in een standaard protocol vastgelegd hoe de methode van detoxificatie door geleidelijke afbouw van benzodiazepinen wordt uitgevoerd. In het geval de benzodiazepinen afbouw faalt, wordt de patiënt ingesteld op farmaceutische GHB waarna geleidelijke afbouw volgt. Tijdens de detoxificatie van GHB wordt de overige medicatie waarmee de patiënt wordt opgenomen constant gehouden.
Het behandelingsprotocol is stapsgewijs en biedt binnen enkele stappen verschillende opties.
1. De eerste fase richt zich op de substitutie van ‘vrije markt GHB’ door farmaceutisch bereide GHB tot een niveau waarop de patiënt zich comfortabel voelt, er een helder bewustzijn is en er geen sprake is van onthoudingssymptomatologie. Hierdoor wordt de hoeveelheid GHB die door de patiënt voor detoxificatie werd gebruikt op een reproduceerbare manier klinisch geschat.
2. De tweede stap impliceert het kiezen van GHB tapering of benzodiazepinen tapering. In die gevallen waarin de keuze valt op GHB tapering, worden de patiënten op farmaceutische GHB ingesteld volgens het titratieprotocol.
3. De derde stap is de feitelijke detoxificatie door middel van tapering van GHB of benzodiazepinen. In deze fase is intensieve monitoring van het detoxificatieproces noodzakelijk. Bij complicaties in de vorm van een dreigend delier of een psychotische ontregeling wordt in het geval van benzodiazepinen tapering overgeschakeld op GHB. Door middel van titratie wordt de patiënt gestabiliseerd en volgt GHB tapering. Daar verwacht wordt dat geen van beide methodes in alle gevallen zonder problemen zullen verlopen, is het noodzakelijk dat in die gevallen een beroep gedaan kan worden op een intensive care binnen een algemeen ziekenhuis.
4. De vierde stap is het kiezen van een vervolgbehandeling met betrekking tot de GHB afhankelijkheid.
Naast de problemen die ontstaan tijdens de begeleide detoxificatie in de kliniek, wordt de verslavingszorginstelling ook geconfronteerd met patiënten die ambulant willen ontgiften. Het aantal van deze patiënten en de ernst van de verslaving en de detoxificatieproblematiek is niet systematisch geïnventariseerd.